VinUni vừa được chọn để nhận tài trợ từ Hợp tác Tài trợ Đối tác Aus4Innovation Vòng 5 cho dự án “VietFruitRise: Quản lý thụ phấn thông minh nhằm nâng cao sản lượng cây ăn quả tại Việt Nam” – đánh dấu một cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên nhà trường nhận được tài trợ nghiên cứu từ Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT).
Trong dự án này, VinUni đóng vai trò là Đơn vị chủ trì phía Việt Nam, đồng dẫn dắt dự án cùng TS. Thắng Võ-Đoàn từ Đại học Queensland, đơn vị chủ trì phía Úc. Tại VinUni, dự án được dẫn dắt bởi TS. Thái Mai Thành thuộc Trung tâm Trí tuệ Môi trường (CEI). Dự án quy tụ các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp và khoa học môi trường nhằm giải quyết một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành cây ăn quả giá trị cao của Việt Nam: tác động của biến đổi khí hậu đến quá trình thụ phấn và năng suất cây trồng.
Với tổng kinh phí tài trợ là 544.240 đô la Úc (AUD) và thời gian triển khai kéo dài 19 tháng, bắt đầu từ tháng 4 năm 2026, dự án VietFruitRise sẽ phát triển một hệ thống quản lý thụ phấn ứng dụng công nghệ AI, được thiết kế riêng cho các vườn sầu riêng và xoài ở Đồng bằng sông Cửu Long. Hệ thống này tích hợp công nghệ theo dõi côn trùng, các cảm biến AIoT và phân tích dự báo để giám sát hoạt động của loài thụ phấn, mô hình ra hoa và điều kiện vi khí hậu, từ đó cung cấp các thông tin chuyên sâu dựa trên dữ liệu theo thời gian thực thông qua một nền tảng tư vấn số song ngữ, giúp người trồng đưa ra quyết định chính xác và kịp thời hơn.
Ứng phó với áp lực khí hậu bằng đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu
Ngành cây ăn quả của Việt Nam đang chịu tác động ngày càng rõ rệt từ biến đổi khí hậu, với những hiện tượng như nhiệt độ gia tăng, lượng mưa thất thường, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan. Những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ ra hoa, hoạt động của các loài thụ phấn và năng suất cây trồng, trong đó nông hộ quy mô nhỏ là nhóm chịu nhiều rủi ro nhất.
Chủ nhiệm dự án (PI), TS. T. Thắng Võ-Đoàn từ trường đại học chủ trì Đại học Queensland, đã nhấn mạnh tính cấp bách của thách thức này:
“Chúng tôi đang chứng kiến sự thay đổi về thời điểm cây ra hoa, sự suy giảm hoạt động của các loài thụ phấn và mức độ bất định ngày càng lớn trong quá trình đậu quả. Điều này khiến người nông dân gặp nhiều khó khăn hơn trong việc dự báo sản lượng cũng như quản lý vườn cây.”
Ở phía Trường Đại học VinUni, TS. Thái Mai Thành cho rằng những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân:
“Khi quá trình thụ phấn không còn ổn định, năng suất và thu nhập của người nông dân cũng trở nên bấp bênh hơn. Điều họ cần là những công cụ giúp hiểu rõ điều gì đang diễn ra trong vườn cây của mình theo thời gian thực.”
Từ nghiên cứu đến tác động trong thế giới thực
Dự án VietFruitRise được thiết kế không chỉ để tạo ra các hiểu biết khoa học mà còn để đưa ra các giải pháp thực tế, có thể mở rộng quy mô. Bằng cách chuyển dịch từ quan sát thủ công sang ra quyết định dựa trên dữ liệu và mang tính dự báo, dự án nhằm mục đích nâng cao cả năng suất lẫn khả năng thích ứng trong các hệ thống nông nghiệp.
Theo TS. Võ-Đoàn:
“Chúng tôi mong muốn chuyển từ cách theo dõi thủ công sang phương pháp dựa trên dữ liệu. Mục tiêu là cung cấp cho người nông dân những thông tin rõ ràng và kịp thời để họ có thể dự báo rủi ro trong quá trình thụ phấn và đưa ra các quyết định phù hợp.”
Hệ thống sẽ được thử nghiệm tại các vườn sầu riêng và xoài, đồng thời được hỗ trợ bởi các chương trình đào tạo có mục tiêu dành cho nông dân, hợp tác xã và cán bộ khuyến nông để đảm bảo việc tiếp nhận và tính bền vững lâu dài. Điều quan trọng là dự án tích hợp cách tiếp cận về Bình đẳng giới, Hòa nhập người khuyết tật và Bao trùm xã hội (GEDSI), đảm bảo khả năng tiếp cận cho phụ nữ, các hộ nông dân nhỏ và các cộng đồng chưa được hỗ trợ đầy đủ.
TS. Thái Mai Thành nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế lấy người dùng làm trọng tâm:
“Đây không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà là việc đảm bảo mọi người có thể sử dụng nó một cách tự tin và hiệu quả. Chúng tôi đang hợp tác chặt chẽ với các cộng đồng địa phương để đảm bảo hệ thống phù hợp với nhu cầu của họ.”
Tăng cường quan hệ đối tác nghiên cứu toàn cầu và tác động xã hội
Hợp tác Tài trợ Đối tác Aus4Innovation là một chương trình trọng điểm nhằm thúc đẩy sự hợp tác giữa các tổ chức của Việt Nam và Úc, giải quyết các thách thức phát triển quan trọng thông qua khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Giải thưởng này không chỉ khẳng định năng lực nghiên cứu ngày càng xuất sắc của VinUni mà còn thắt chặt các mối quan hệ đối tác quốc tế, đồng thời định vị nhà trường như một đơn vị đóng góp chính vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam.
Việc được lựa chọn để nhận khoản tài trợ không chỉ ghi nhận những bước tiến của Trường Đại học VinUni trong hoạt động nghiên cứu mà còn góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò của Nhà trường trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam.